Xét nghiệm ADN là phương pháp tiên tiến giúp xác định mối quan hệ huyết thống, hoặc phát hiện các vấn đề liên quan đến di truyền. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết có bao nhiêu loại mẫu có thể dùng để xét nghiệm ADN, cũng như cách bảo quản các mẫu này ra sao để đảm bảo kết quả chính xác. Chính vì vậy, bài viết này sẽ tổng hợp và giải đáp những vấn đề đang rất được quan tâm này.

1. Có bao nhiêu loại mẫu phẩm dùng để xét nghiệm ADN?

Các mẫu phẩm xét nghiệm ADN được phân thành hai nhóm chính:

- Mẫu tiêu chuẩn: Gồm những loại dễ thu thập như máu, niêm mạc miệng, móng tay/chân, tóc có chân, lông, râu và cuống rốn.

- Mẫu dạng đặc biệt: Bao gồm các vật dụng cá nhân như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, đầu lọc thuốc lá, bã kẹo cao su, tinh trùng,…

1.1. Mẫu tiêu chuẩn

Các mẫu phẩm thuộc nhóm này có những đặc điểm nổi bật:

- Lượng ADN lớn: Chỉ cần một lượng nhỏ mẫu sinh phẩm cũng đủ để thực hiện xét nghiệm. Ví dụ, với 5-7 ml máu, 7-8 mảnh móng tay/chân hoặc 5-7 sợi tóc có chân, phòng thí nghiệm đã có đủ dữ liệu để phân tích.

- Dễ tách chiết ADN: Các mẫu này cho phép tách chiết ADN nhanh chóng và đơn giản, không cần sử dụng nhiều hóa chất hay thiết bị phức tạp.

- Thời gian trả kết quả nhanh: Nhờ công nghệ hiện đại, kết quả xét nghiệm ADN từ các mẫu tiêu chuẩn có thể có trong vòng 4 giờ sau khi nhận mẫu. Riêng với mẫu móng tay, thời gian có thể kéo dài tới 48 giờ.

1.2. Mẫu dạng đặc biệt

Mẫu không tiêu chuẩn có những đặc điểm khác biệt và đòi hỏi xử lý cẩn thận hơn:

- Lượng ADN ít: Các mẫu này thường chứa lượng ADN thấp và dễ bị lẫn tạp chất, làm giảm khả năng thu thập đủ ADN cần thiết cho xét nghiệm.

- Quy trình xử lý phức tạp: Để tách chiết ADN từ các mẫu này cần trải qua nhiều bước lọc và xử lý, nhằm loại bỏ tạp chất và thu được ADN tinh khiết.

- Thời gian trả kết quả lâu hơn: Trung bình mất từ 4 đến 8 ngày để hoàn thành xét nghiệm từ các mẫu không tiêu chuẩn, tùy thuộc vào chất lượng mẫu và quy trình xử lý.

- Nguy cơ không có kết quả: Nếu mẫu chứa quá ít ADN hoặc bị nhiễm bẩn nghiêm trọng (ví dụ như dùng chung bàn chải đánh răng hoặc hút chung điếu thuốc), có thể xét nghiệm không thành công và cần thu thập lại mẫu khác.

2. Hướng dẫn thu thập một số mẫu phẩm phổ biến để xét nghiệm ADN

Dưới đây là cách lấy các mẫu xét nghiệm ADN phổ biến, đảm bảo thu thập đúng cách để có kết quả chính xác.

2.1. Lấy mẫu máu

- Đối với người lớn, dùng kim chích lấy 3-4 giọt máu từ đầu ngón tay, nhỏ lên đầu tăm bông sạch.

- Đối với trẻ sơ sinh, nên chích máu từ gót chân.

2.2. Lấy mẫu niêm mạc miệng (hay nước bọt)

- Sử dụng 2-3 que tăm bông sạch đã cắt bỏ một đầu.

- Cầm vào đầu không có bông, chà đầu bông vào mặt trong má từ 15-20 lần, sau đó để khô tự nhiên.

2.3. Lấy mẫu móng tay, móng chân

- Vệ sinh dụng cụ cắt móng trước khi sử dụng.

- Cắt khoảng 5-7 mảnh móng tay hoặc chân rồi gói vào giấy sạch.

2.4. Lấy mẫu tóc

- Dùng nhíp nhổ 5-7 sợi tóc có chân.

- Đặt tóc lên giấy trắng sạch và gói lại cẩn thận. Chú ý lấy nguyên phần chân tóc vì đây là nơi chứa ADN.

2.5. Lấy mẫu cuống rốn

- Khi cuống rốn rụng tự nhiên sau sinh (khoảng 1-2 tuần), để khô và gói vào giấy sạch.

- Ghi thông tin của trẻ lên giấy trước khi bỏ vào phong bì bảo quản.

2.6. Các mẫu dạng đặc biệt

Một số hướng dẫn cho các mẫu phẩm đặc biệt như sau:

- Bàn chải đánh răng: Chọn bàn chải đã sử dụng ít nhất 2 tuần.

- Dao cạo râu: Lấy dao cạo đã dùng tối thiểu 2 tuần, bao gồm cả phần lưỡi dao.

- Đầu lọc thuốc lá: Chọn đầu lọc sau khi hút nhưng chưa bị bẩn hay tiếp xúc với đất.

- Bã kẹo cao su: Lấy kẹo đã nhai nhưng chưa bị dính bẩn.

- Tinh trùng: Dùng tăm bông thấm lấy tinh trùng từ bao cao su, khăn hoặc đồ lót.

3. Bảo quản mẫu xét nghiệm ADN thế nào là đúng cách?

Sau khi thu thập, mẫu xét nghiệm ADN cần được bảo quản cẩn thận để tránh làm hỏng hoặc ảnh hưởng đến kết quả.

3.1. Không bảo quản mẫu trong túi nilon hoặc túi zip

- Lý do: Túi nilon hoặc túi zip dễ gây tích tụ hơi nước, làm mẫu bị ẩm mốc và phát triển vi khuẩn, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng ADN.

- Cách bảo quản đúng: Đặt mẫu vào giấy sạch như giấy viết hoặc giấy ăn, sau đó bỏ vào phong bì giấy để tránh ẩm.

3.2. Không chạm tay trực tiếp vào mẫu phẩm

- Lý do: Tay người thường chứa mồ hôi, bụi bẩn và cả ADN từ lớp da chết. Khi chạm vào mẫu, có nguy cơ làm mẫu bị nhiễm bẩn hoặc lẫn ADN của người khác, khiến kết quả xét nghiệm không chính xác.

- Biện pháp: Sử dụng găng tay y tế khi thu thập mẫu hoặc hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với mẫu phẩm.

4. Lời kết

Hiểu rõ các loại mẫu xét nghiệm ADN, cũng như cách bảo quản chúng là bước quan trọng để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác. Việc thu thập và bảo quản đúng cách không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu nguy cơ phải làm lại xét nghiệm. Nếu bạn đang có nhu cầu xét nghiệm ADN, hãy tuân thủ những hướng dẫn trên để đạt được kết quả tốt nhất nhé!

Thùy Duyên